PCOS: jak hormony wpływają na wypadanie włosów?

Policystyczny zespół jajników (PCOS) to złożone schorzenie endokrynologiczne, które dotyka około 10% kobiet w wieku od 15 do 49lat . Jest jednym z głównych powodów niepłodności, a jego objawy – takie jak nieregularne cykle menstruacyjne, nadmiar androgenów czy insulinooporność – znacznie obniżają jakość życia. Jednym z rzadziej poruszanych, ale równie poważnych aspektów PCOS, jest jego wpływ na włosy. Nadmierna utrata włosów, zwana łysieniem androgenowym, to nie tylko problem estetyczny, ale także istotny czynnik wpływający na zdrowie psychiczne i samoocenę kobiet. 

PCOS: Różnorodne objawy i ich wpływ na diagnozę 

PCOS jest schorzeniem o bardzo zróżnicowanych objawach i fenotypach, co często utrudnia jego diagnozę. Objawy mogą się znacznie różnić – od subtelnych, niemal niezauważalnych, po poważne, wpływające na różne aspekty życia. Niektóre kobiety zdiagnozowane pod kątem PCOS posiadają szczupłą budowę ciała. Podczas gdy inne zmagają się z nadwagą, przetłuszczającą się skórą, nasilonym wypadaniem włosów, nieregularnymi cyklami menstruacyjnymi czy trudnościami z zajściem w ciążę. Z powodu tej różnorodności objawów, diagnoza PCOS bywa skomplikowana i wymaga indywidualnego podejścia oraz szczegółowej diagnostyki. 

W diagnostyce PCOS stosuje się tzw. kryteria rotterdamskie, które wymagają spełnienia co najmniej dwóch z trzech warunków. Hiperandrogenizmu (klinicznego lub biochemicznego), czyli stanu charakteryzującego się nadmiernym poziomem androgenów – męskich hormonów płciowych (testosteronu). Nieregularnych cykli menstruacyjnych oraz obecności jajników o budowie policystycznej w obrazie USG. Co ważne, same jajniki policystyczne nie zawsze oznaczają PCOS, a ich obecność może wynikać z innych zaburzeń, takich jak niedoczynność tarczycy czy hipogonadyzm.  

Mechanizmy wypadania włosów w PCOS 

Łysienie androgenowe u kobiet z PCOS jest bezpośrednio związane z nadmiarem androgenów, takich jak testosteron i dihydrotestosteron (DHT). DHT powoduje miniaturyzację mieszków włosowych, co prowadzi do skrócenia fazy wzrostu włosa (anagenu) i wydłużenia fazy spoczynku (telogenu). Skutkiem tego procesu jest przerzedzenie włosów na szczycie głowy, charakterystyczne dla tego rodzaju łysienia. 

Insulinooporność, będąca częstym objawem PCOS, dodatkowo nasila ten mechanizm. Wysoki poziom insuliny obniża stężenie SHBG (globuliny wiążącej hormony płciowe), co zwiększa ilość wolnych androgenów dostępnych dla tkanek, w tym mieszków włosowych. Te połączone zaburzenia hormonalne i metaboliczne sprawiają, że łysienie androgenowe w PCOS jest trudnym problemem terapeutycznym. 

Jak diagnozować wypadanie włosów w PCOS? 

Aby potwierdzić związek między wypadaniem włosów a PCOS, konieczne jest przeprowadzenie szczegółowej diagnostyki. Badania hormonalne obejmują oznaczenie poziomu testosteronu, DHT, SHBG oraz innych wskaźników związanych z hiperandrogenizmem. Ważne jest również wykluczenie innych potencjalnych przyczyn łysienia, takich jak niedoczynność tarczycy, hiperprolaktynemia czy wrodzony przerost nadnerczy. 

Obserwacja objawów klinicznych, takich jak nieregularne cykle menstruacyjne, nadmierne owłosienie czy przetłuszczająca się skóra, także pomaga w postawieniu diagnozy. Warto pamiętać, że łysienie androgenowe jest często jednym z pierwszych zauważalnych objawów PCOS, dlatego nie można go ignorować. 

Psychologiczne aspekty łysienia androgenowego 

Wypadanie włosów ma również ogromny wpływ na zdrowie psychiczne pacjentek. Kobiety zmagające się z łysieniem androgenowym często doświadczają obniżonej samooceny, depresji i izolacji społecznej. Badania wykazują, że aż 55% kobiet cierpiących na łysienie androgenowe doświadcza objawów depresji. 89% z nich zauważa poprawę stanu psychicznego po rozpoczęciu leczenia wypadania włosów. Wsparcie psychologiczne może zatem stanowić kluczowy element w procesie terapii kobiet z PCOS. 

Holistyczne podejście do PCOS 

PCOS wymaga interdyscyplinarnego podejścia, które łączy wiedzę ginekologiczną, endokrynologiczną, trychologiczną i psychologiczną. Edukacja  oraz uwrażliwienie specjalistów na problemy związane z włosami mogą znacznie poprawić jakość życia kobiet z PCOS. Holistyczne podejście obejmuje zarówno interwencje farmakologiczne, jak i niefarmakologiczne, takie jak dieta, suplementacja oraz wsparcie emocjonalne, co razem może przyczynić się do znaczącej poprawy jakości życia. Łysienie androgenowe w PCOS to więcej niż problem estetyczny – to sygnał poważnych zaburzeń hormonalnych i metabolicznych. 

Bibliografia:

1. Azziz R, Carmina E, Dewailly D, et al. The Androgen Excess and PCOS Society criteria for the polycystic ovary syndrome: the complete task force report. Fertil Steril. 2009;91(2):456-488.
2. Wadstein J. i Jimenez Z.P.G. Clinical application of Nourkrin® as a pre and post-hair transplantation, growth stimulating treatment rationale and action mechanisms. Dermatology Research and Skin Care 2023, Vol 7, Issue 2​.
3. Rotterdam ESHRE/ASRM-Sponsored PCOS Consensus Workshop Group. Revised 2003 consensus on diagnostic criteria and long-term health risks related to polycystic ovary syndrome. Fertil Steril. 2004;81(1):19-25.
4. Knochenhauer ES, Key TJ, Kahsar-Miller M, et al. Prevalence of the polycystic ovary syndrome in unselected black and white women of the southeastern United States: a prospective study. J Clin Endocrinol Metab. 1998;83(9):3078-3082.
5. Barber TM, Franks S. The genetics of polycystic ovary syndrome. Clin Endocrinol (Oxf). 2010;72(1):17-21.